بیانیه کریستوفر نولان علیه محافظه‌ کاری هالیوود

در دورانی که هالیوود بیش از هر زمان دیگری به دنبال بازسازی‌ها (Remakes)، دنباله‌ها (Sequels) و فرمول‌های امن مالی می‌گردد، یک نفر همچنان پرچم‌دار «ریسک‌پذیری ساختاریافته» است. کریستوفر نولان، مغز متفکر سینمای مدرن که با فیلم‌های پیچیده‌ای چون Inception و Oppenheimer گیشه‌ها را فتح کرده، در گفتگوی جدید خود با نیویورک تایمز تیر خلاصی را به پیکر نیمه‌جان سیستم استودیویی شلیک کرد: «بزرگ‌ترین ریسک در سینما، بی‌خطر بازی کردن است.»

اما این بیانیه نولان فقط یک نصیحت ساده نیست؛ به نقل از ورد فریل این یک استراتژی بقا برای سینمایی است که مخاطبانش از تکرار خسته شده‌اند. در این مقاله تحلیلی، فراتر از خبرهای زرد روز، به این می‌پردازیم که چرا فرمول نولان تنها راه نجات هالیوود است و چرا پروژه جدید او، «ادیسه» (The Odyssey)، علی‌رغم تمام انتقادها، یک قمار بزرگ خلاقانه به شمار می‌رود.

از «ممنتو» تا «ادیسه»؛ تاریخچه یک جنون ساختاری

نولان در بخشی از مصاحبه خود به خاطره جالبی از سال ۲۰۰۰ اشاره می‌کند؛ زمانی که فیلم‌نامه ممنتو (Memento) را برای همسر و شریک تهیه‌کنندگی‌اش، اما توماس (Emma Thomas)، خواند. توماس با وجود تحسین ایده، نگران ساختار روایی معکوس (Reverse-Chronology) فیلم بود؛ ساختاری که در آن زمان یک خودکشی تجاری به نظر می‌رسید.

پاسخ نولان به این نگرانی، پایه و اساس تمام کارنامه کاری او را شکل داد: «ریسک‌های فرمی و ساختاری نه تنها پروژه را ضعیف نمی‌کنند، بلکه به آن هویت و تمایز می‌بخشند.»

امروز که به عقب نگاه می‌کنیم، می‌بینیم که همین تمایز ساختاری در فیلم‌های بعدی او نیز تکرار شد:

• تلاقی سه لایه زمانی در دانکرک (Dunkirk)
• خطوط زمانی موازی و اتساع زمان در میان‌ستاره‌ای (Interstellar)
• روایت معکوس فیزیکی در تنت (Tenet)

حالا نولان قرار است به سراغ یکی از قدیمی‌ترین افسانه‌های تاریخ بشر برود: حماسه ۲۷۰۰ ساله هومر، ادیسه. اما آیا اقتباس از یک اثر کلاسیک با فرمول ریسک‌پذیری او همخوانی دارد؟

پارادوکس «ادیسه»؛ جنجال بزرگ میان منتقدان و هواداران

اعلام ساخت فیلم The Odyssey با بازی ستاره‌های محبوبی چون تام هالند (Tom Holland) و زندایا (Zendaya)، جامعه سینمایی را به دو دسته تقسیم کرده و موجی از انتقادها را به همراه داشته است:

دیدگاه منتقدان: کریستوفر نولان هم تسلیم سیستم شد؟

منتقدان می‌گویند کجای اقتباس از یک حماسه باستانیِ شناخته‌شده با حضور گران‌ترین و ترندترین ستاره‌های حال حاضر هالیوود «ریسک» محسوب می‌شود؟ آن‌ها این اقدام نولان را نوعی تناقض‌آمیز (Ironic) می‌دانند؛ چرا که او از یک سو دم از اورجینال بودن می‌زند و از سوی دیگر امن‌ترین مهره‌های مارکتینگ را به بازی می‌گیرد.

دیدگاه موافقان: ریسک در فرم است، نه در متریال خام!

در مقابل، طرفداران سرسخت نولان و تحلیل‌گران ساختارگرا معتقدند نوآوری نولان هیچ‌گاه در «سوژه خام» نبوده، بلکه در «نحوه روایت» (Execution) است. ما پیش از این فیلم‌های زندگینامه‌ای زیادی دیده‌ایم، اما هیچ‌کدام شبیه به اوپنهایمر با ساختار دوگانه سیاه و سفید/رنگی و تدوین شلاقی نبوده‌اند. انتظار می‌رود نولان در ادیسه نیز مفاهیمی چون سفر در زمان، فضاهای غیرمادی و روایت غیرخطی را به شکلی پیاده کند که تا به حال در هیچ فیلم تاریخی-اساطیری دیده‌ نشده است.

واسطه‌ها؛ دشمنان اصلی خلاقیت در سینما

نولان به نکته بسیار مهمی اشاره می‌کند که یکی از بزرگ‌ترین چالش‌های فیلم‌سازان مستقل در هالیوود است: واسطه‌ها (تامین‌کنندگان مالی و مدیران استودیوها).

«ریسک اصلی، واسطه‌ها هستند. اگر بتوانید مستقیماً با مخاطب ارتباط برقرار کنید، نتیجه خواهید گرفت. ما در گذشته به خاطر اعتماد به هوش مخاطب، پاداش‌های بزرگی (مانند فروش میلیاردی اوپنهایمر) دریافت کرده‌ایم.»

این بخش از صحبت‌های کریستوفر نولان نشان می‌دهد که چرا او حالا خود به یک «برند مستقل» مانند استیون اسپیلبرگ یا کوئنتین تارانتینو تبدیل شده است. نولان تنها کارگردانی است که استودیوها برای او چک سفید امضا می‌کشند تا تریلرهای علمی‌تخیلی پیچیده یا درام‌های تاریخی طولانی بسازد؛ امتیازی که سینمای امروز به ندرت به کارگردان دیگری اعطا می‌کند

درس بزرگ کریستوفر نولان برای آینده سینما

جنگ کریستوفر نولان با محافظه‌کاری هالیوود، جنگ برای بقای سینمای روی پرده بزرگ (Theatrical Experience) است. فیلم جدید او، The Odyssey، هر چه که باشد—یک شاهکار ساختارشکن دیگر یا پروژه‌ای بحث‌برانگیز مانند Tenet—ثابت می‌کند که او مسیر سخت‌تر را انتخاب کرده است.

در دنیایی که الگوریتم‌ها برای هنر تصمیم می‌گیرند، سینما به دیوانه‌های باهوشی مانند نولان نیاز دارد که فرمول‌ها را به هم بریزند و به ما یادآوری کنند که سینما هنوز هم می‌تواند ما را شگفت‌زده کند.

• برای دیدن تصاویر بیشتر اینجا کلیک کنید

دقیق‌تر نگاه کنیم:

۱. فیلم جدید کریستوفر نولان (The Odyssey) درباره چیست؟

این فیلم اقتباسی از حماسه کلاسیک و ۲۷۰۰ ساله هومر به همین نام است که سفر قهرمانی ادیسه به خانه پس از سقوط تروا را روایت می‌کند. انتظار می‌رود نولان این داستان اساطیری را با ساختار روایی غیرخطی و پیچیده خود بازتعریف کند.

۲. بازیگران اصلی فیلم ادیسه نولان چه کسانی هستند؟

تاکنون حضور ستاره‌های بزرگی چون تام هالند و زندایا در این پروژه تایید یا به شدت شایعه شده است که جذابیت‌های تجاری این فیلم علمی‌تخیلی/اساطیری را دوچندان می‌کند.

۳. چرا کریستوفر نولان با سیستم استودیویی هالیوود مخالف است؟

نولان معتقد است استودیوها و مدیران مالی هالیوود با اصرار بر ساخت دنباله‌ها و پروژه‌های بی‌خطر (Play it safe)، خلاقیت را در سینما نابود می‌کنند؛ در حالی که مخاطبان تشنه ایده‌های جدید و ساختارهای تجربی هستند.

• برای مشاهده جدید ترین نقد و اخبار سینمایی اینجا کلیک کنید