فیلم ستاره‌های سگی (The Dog Stars)؛ وقتی زنده ماندن کافی نیست

فرض کنید یک روز از خواب بیدار می‌شوید و می‌بینید دیگر خبری از شلوغی خیابان، صف نانوایی و حتی همسایه پرسروصدا نیست. احتمالاً چند روز اول از این آرامش لذت می‌برید. اما بعد چه؟ وقتی کسی نمانده، صبح از خواب بیدار شدن چه معنایی دارد؟

فیلم ستاره‌های سگی (The Dog Stars) ساخته ریدلی اسکات، همین پرسش را در دل جهانی قرار می‌دهد که بیشتر جمعیتش را یک بیماری مرگبار از بین برده است. فیلم درباره آدم‌هایی است که زنده مانده‌اند اما مطمئن نیستند هنوز زندگی می‌کنند.

ایده‌ای جذاب که متأسفانه فیلم همیشه نمی‌تواند به اندازه خودش جدی‌اش بگیرد.

دنیایی که تمام شده، اما کارهای روزمره‌اش نه

داستان در سال ۲۰۳۵ اتفاق می‌افتد. هیگ، با بازی جیکوب الوردی، مکانیک و خلبانی است که در فرودگاهی متروک در کلرادو همراه سگش جاسپر و مردی به نام بنگلی زندگی می‌کند.

هیگ با هواپیمای کوچکش به شهرهای خالی سر می‌زند، وسایل و دارو پیدا می‌کند و به بازماندگان دیگر کمک می‌کند. بنگلی، نظامی سابق با بازی جاش برولین، حفاظت از پناهگاه را به عهده دارد. وظایف و قوانین ساده‌اند: زنده بمان، احتیاط کن و به غریبه‌ها اعتماد نداشته باش.

اما نظمی که برای بنگلی کافی است، برای هیگ به زندان تبدیل شده. او همسر و فرزندش را از دست داده و پروازهایش بیشتر از آزادی، یادآور ناتوانی‌اش در فرار از گذشته‌اند.

دریافت پیامی مبهم از رادیو فرصتی پیش پایش می‌گذارد تا از محدوده امن خود خارج شود و آدم‌های دیگری پیدا کند. همین تصمیم او را به سیما و پدرش، پاپس، می‌رساند.

تا اینجا همه‌چیز برای یک داستان آخرالزمانی آشناست. تفاوت باید از آدم‌ها بیاید، نه صرفاً از شیوه خراب‌شدن دنیا.

هیگ؛ غمگین بودن برای شخصیت داشتن کافی نیست

جذاب‌ترین ویژگی هیگ این است که برخلاف قهرمان‌های معمول این ژانر، علاقه‌ای ندارد صرفاً به ماشین کشتار تبدیل شود.

او هنوز دنبال ارتباط انسانی می‌گردد و نمی‌تواند از خوش‌بینی دست بکشد. بازگشت به خانه قدیمی نشان می‌دهد بخشی از وجودش همان‌جا مانده؛ در جهانی که دیگر وجود ندارد.

راستش را بخواهید، با اصل این شخصیت مشکلی ندارم. آدمی که بعد از یک فاجعه خاموش و سرد شده، لزوماً قرار نیست هر پنج دقیقه درباره اندوهش سخنرانی کند. مشکل از جایی شروع می‌شود که سکوت، جانشین شناخت شخصیت می‌شود.

فیلم چند بار فقدان همسر هیگ را یادآوری می‌کند، اما کمتر اجازه می‌دهد بفهمیم رابطه آن‌ها چه ویژگی منحصربه‌فردی داشته است. او دلتنگ است؛ این را می‌فهمیم. اما چه چیزی را بیش از همه از دست داده، جز تصویری کلی از خوشبختی گذشته؟

جیکوب الوردی با نگاه‌های خسته و بازی کنترل‌شده‌اش تا اندازه‌ای این خلأ را می‌پوشاند. در پروازهای تنهایی، چهره‌اش با منظره‌ها هماهنگ است؛ انگار حتی حرف‌زدن هم انرژی اضافه می‌خواهد.

با این‌حال، وقتی فیلم قرار است میان ماندن و رفتن، ترس و امید، برای او کشمکشی عمیق بسازد، بازیگر بیش از حد تنها می‌ماند. همدلی با مردی عزادار کار سختی نیست. ماندگارکردن آن شخصیت، کار دیگری است.

بنگلی؛ مردی که حق دارد از آدم‌ها بترسد

بنگلی نقطه مقابل هیگ است. او جهان را نه مجموعه‌ای از فرصت‌های تازه، بلکه فهرستی از تهدیدهای احتمالی می‌بیند. اگر کسی به در پناهگاه نزدیک شود، بعید است پیش از اسلحه به فکر پذیرایی بیفتد.

اما قضاوت‌کردنش آسان نیست. در دنیایی که غذا و دارو کمیاب شده و گروه‌های مهاجم از راه می‌رسند، سوءظن او بیشتر تجربه است تا بدخلقی.

جاش برولین با خشونت خشک و شوخ‌طبعی پنهانش، حضوری دارد که انرژی فیلم را بالا می‌برد. رابطه او با هیگ هم در بهترین لحظات، شبیه دوستی دو مردی است که بلد نیستند درباره نیازشان به یکدیگر حرف بزنند.

هیگ برای بنگلی صرفاً یک خلبان کارراه‌انداز نیست؛ بخشی از معنای زندگی اوست، هرچند اعتراف به این موضوع احتمالاً از جنگیدن با مهاجمان برایش سخت‌تر است.

بااین‌همه، فیلم تضاد فکری این دو را بیش از آنکه گسترش دهد، توضیح می‌دهد. قرار است هیگ به ما یادآوری کند اعتماد هنوز ممکن است و بنگلی خطر اعتماد را نشان دهد.

اما وقتی بیشتر غریبه‌های خطرناک فیلم فقط موجوداتی بی‌چهره و خشن‌اند، تماشاگر برای مخالفت با بنگلی دلیل محکمی ندارد. اگر امید قرار است یک انتخاب اخلاقی باشد، فیلم باید هزینه و دشواری‌اش را هم به همان دقت نشان دهد.

ریدلی اسکات؛ آخرالزمانی تماشایی با آدم‌هایی کم‌رنگ

اسکات هنوز بلد است جهانی باورپذیر بسازد. هواپیمای کوچک هیگ در آسمان وسیع، جاده‌های رهاشده، ساختمان‌های متروک و فرودگاهی که به سنگر تبدیل شده، بهتر از دیالوگ نشان می‌دهند چه بر سر تمدن آمده است.

تصویری از وسایل درمانی باقی‌مانده یا خودرویی که وسط راه جا مانده، کافی است تا گذشته فاجعه‌بار این دنیا را حدس بزنیم. فیلم وقتی اجازه می‌دهد تصویر حرف بزند، زنده‌تر است.

از همه جالب‌تر تناقض میان طبیعت زیبا و مصیبتی است که آدم‌ها پشت سر گذاشته‌اند. کوه و دشت به نابودی بشر اهمیتی نمی‌دهند.

این بی‌اعتنایی طبیعت می‌توانست به یکی از تلخ‌ترین ویژگی‌های فیلم تبدیل شود: پایان دنیا برای انسان‌ها، الزاماً پایان دنیا برای بقیه جهان نیست. اما گاهی احساس می‌کنم وسعت قاب‌ها بیش از عمق روابط توجه اسکات را جلب کرده است. چشم فرصت زیادی برای تماشا دارد؛ ذهن نه همیشه.

صحنه‌های درگیری، به‌ویژه استفاده از دید در شب، نشان می‌دهند کارگردان هنوز می‌تواند تنش بصری خلق کند. با وجود این، بعضی جلوه‌های ویژه و صحنه هجوم گاومیش‌ها یکدست نیستند و از حس واقعی جهان کم می‌کنند. مسئله اصلی البته جلوه‌های ویژه نیست.

وقتی مهاجمان تقریباً فقط برای حمله‌کردن وارد داستان می‌شوند، حتی تیراندازی خوب هم چندان چیزی درباره آدم‌های اصلی روشن نمی‌کند. خشونت اتفاق می‌افتد، اما همیشه اثر ماندگاری نمی‌گذارد.

سیما؛ امیدی که زودتر از شناختن می‌رسد

آشنایی هیگ با سیما، با بازی مارگارت کوالی، قرار است لایه تازه‌ای به فیلم اضافه کند. او هم عزیزی را از دست داده و زیر سایه محافظه‌کاری پدرش، پاپس، روزگار می‌گذراند.

نزدیکی این دو ایده درستی دارد: شاید آدم نتواند گذشته را برگرداند، اما هنوز می‌تواند رابطه‌ای تازه بسازد. من این نگاه را بیشتر از قهرمان‌بازی‌های مرسوم آخرالزمانی دوست دارم.

مشکل این است که رابطه آن‌ها سریع‌تر از شناخت ما پیش می‌رود. گفت‌وگو درباره چیزهای معمول زندگی پیشین و لحظه‌ای که هیگ برای سیما موسیقی پخش می‌کند، لطافت دارند؛ چون در دنیایی خاموش، شنیدن یک آهنگ ساده می‌تواند اتفاق بزرگی باشد. ولی خاطره مشترک از ترافیک و موسیقی، به‌تنهایی جای شخصیت‌پردازی را نمی‌گیرد.

کوالی حضوری گرم دارد و گای پیرس به بدبینی پاپس وزن می‌دهد، اما سیما بیش از آنکه مسیر شخصی مستقلی پیدا کند، به نشانه امکان دوباره عاشق‌شدن هیگ تبدیل می‌شود.

این ضعف در اقتباس از رمان پیتر هلر هم اهمیت دارد. داستان کتاب از دریچه ذهن هیگ می‌گذرد و لحن شخصی او بخش بزرگی از تجربه خواندن را می‌سازد. مارک ال.

اسمیت در فیلم‌نامه از آن صدای درونی فاصله گرفته، بی‌آنکه همیشه جای خالی‌اش را با رفتار، گفت‌وگو و انتخاب‌های تازه پر کند. فیلم باید راه مستقلی برای نزدیک‌شدن به آدم‌ها پیدا کند.

جایی که ریتم آرام با بی‌اتفاقی اشتباه گرفته می‌شود

کندبودن فیلم به‌خودی‌خود ایراد نیست. چه‌بسا مناسب‌ترین ریتم برای داستان مردی که هر روز با نبودن آدم‌ها روبه‌رو می‌شود، همین مکث‌های طولانی باشد. اما سکوت زمانی معنا دارد که چیزی زیر آن جریان داشته باشد.

در بخش‌هایی از ستاره‌های سگی، مکث‌ها به‌جای عمیق‌کردن اندوه، فقط داستان را عقب می‌اندازند. فیلم از ما صبر می‌خواهد ولی همیشه چیزی در برابر این صبر نمی‌گذارد.

از سوی دیگر، وقتی داستان به خشونت و موقعیت‌های عجیب‌تر نزدیک می‌شود، تغییر لحن ناگهانی است. حضور دارلین با بازی آلیسون جنی، نمونه روشن این ناهماهنگی است؛ انگار فیلمی که درباره سوگ بود، ناگهان به قلمرو وحشت سر می‌زند.

تغییر ژانر ذاتاً اشتباه نیست، اما باید از دل همان جهانی بیرون بیاید که پیش‌تر ساخته شده. اینجا بیشتر شبیه تلاش دیرهنگام برای بیدارکردن تماشاگری است که مدت‌ها منتظر اتفاق مهمی مانده است.

وقتی زنده ماندن به تنهایی پیروزی نیست

به نظرم بهترین حرف فیلم ستاره‌های سگی این است که امنیت، آخرین نیاز انسان نیست. بنگلی می‌تواند دور پناهگاه دیوار بکشد، هیگ می‌تواند سوخت و غذا پیدا کند و هر دو می‌توانند تا فردا دوام بیاورند؛

ولی چه کسی قرار است به فردای آن‌ها معنا بدهد؟ این پرسش ارزش دنبال‌کردن دارد. مشکل آنجاست که فیلم بیشتر آن را مطرح می‌کند تا اینکه با شخصیت‌هایی کامل و تصمیم‌هایی دشوار به پاسخ برساند.

The Dog Stars فیلم کاملاً بی‌ارزشی نیست. فضای بصری، حضور جاش برولین و لحظات کوتاه نزدیکی آدم‌ها نشان می‌دهند چه اثری می‌توانست از دل این داستان بیرون بیاید.

اما شخصیت‌پردازی محدود، رابطه عاطفی شتاب‌زده و تغییر لحن ناهماهنگ نمی‌گذارند تصویر نهایی به‌اندازه ایده اولیه تأثیرگذار باشد. از فیلمی درباره پایان دنیا انتظار نداشتم راه نجات بشر را پیدا کند.

فقط دوست داشتم بهتر نشانم بدهد چرا این چند نفر، پس از تمام آنچه از دست داده‌اند، هنوز می‌خواهند کنار هم بمانند. زنده‌ماندن را بلدند؛ زندگی‌کردن را فیلم هم هنوز درست یاد نگرفته است.

با وایدشات همراه باشید!