نقد انیمیشن شان گوسفنده: هیولای مزرعه ماسی باتم (Shaun the Sheep: The Beast of Mossy Bottom) | وقتی یک کدو تنبل به دردسر بزرگی تبدیل می شود

به نظرم کشاورز مزرعه ماسی باتم یکی از خوش شانس ترین آدم های دنیاست. با این همه خرابکاری که می کند، هنوز کسی اخراجش نکرده؛ احتمالاً چون خودش صاحب مزرعه است!

در «نقد انیمیشن شان گوسفنده: هیولای مزرعه ماسی باتم» (Shaun the Sheep: The Beast of Mossy Bottom) هم میبینیم که  قرار نیست این مرد یک روز آرام داشته باشد.

چند کدو تنبل زیر دست و پایش له می شوند و کمی بعد تمام شهر دنبال موجودی می افتد که ظاهراً از دل یک فیلم ترسناک بیرون آمده است.

استیو کاکس و متیو واکر در سومین ماجراجویی سینمایی شان گوسفنده سراغ هالووین رفته اند. استودیو آردمن این بار همان فرمول آشنای خود را با داستان هیولایی و شوخی با سینمای وحشت ترکیب می کند.

از چند کدو تنبل تا یک فاجعه علمی

گوسفندان برای هالووین مزرعه ای از کدو تنبل ها پرورش داده اند، اما کشاورز ناخواسته حاصل زحمتشان را نابود می کند. شان که معمولاً برای هر مشکلی راه حلی دارد، این بار سراغ کتاب آزمایش های خانگی می رود.

او محلولی می سازد که قرار است کدوها را دوباره بزرگ کند. مشکل از جایی شروع می شود که ماده جادویی به بطری داروی رشد موی کشاورز راه پیدا می کند؛ مردی که اتفاقاً این روزها از کم پشت شدن موهایش دل خوشی ندارد.

همین نقطه شروع نشان می دهد فیلمنامه مارک برتون و جایلز پیلبرو چگونه از یک مشکل کوچک، زنجیره ای از اشتباهات می سازد.

نابودی کدوها مسئله ای کاملاً کودکانه است، اما واکنش شان به آن جدی و شبیه رفتار دانشمندی است که گمان می کند سرنوشت بشر را نجات می دهد. شوخی دقیقاً در همین اختلاف اندازه مشکل و بزرگی راه حل قرار دارد.

کنجکاوی شان، دست و پا چلفتی بودن کشاورز و وسواس او درباره ظاهرش قطعات یک دردسر مشترک هستند. البته روایت چندان پیچیده نیست و اگر از فیلم انتظار معمایی غیرقابل پیش بینی داشته باشیم، احتمالاً زودتر از اهالی شهر متوجه ماجرا می شویم.

شان و بیتزر؛ یکی خراب می کند، یکی حساب و کتاب دارد

شان از آن شخصیت هایی است که نیت بدی ندارد، ولی بهتر است هنگام انجام آزمایش نزدیکش نباشیم. جذابیت او در هوش و شیطنت توأمانش است: هم می تواند راه حل پیدا کند، هم همان راه حل را به مشکل تازه ای تبدیل کند.

در این قسمت لباس دانشمند دیوانه خوب به تنش نشسته، چون فقط شکل ظاهری تازه ای از همان روحیه قدیمی اوست.

در مقابل، بیتزر همیشه باید میان وفاداری به کشاورز و همراهی با گوسفندان تعادل برقرار کند. تضاد این دو به فیلم ریتم می دهد. احتیاط بیتزر در برابر سرعت تصمیم گیری شان، بدون یک جمله توضیح، قابل فهم است.

اما شخصیت ها قرار نیست در این فیلم دگرگونی عمیقی داشته باشند. شان همان شان است و بیتزر همان سگ مسئولیت شناس. به نظرم این لزوماً ضعف نیست؛ در کمدی هایی از این جنس، جذابیت گاهی از شناختن دقیق رفتار شخصیت ها می آید.

با این حال، وقتی سومین فیلم سینمایی یک مجموعه ساخته می شود، انتظار داریم موقعیت تازه چیزی بیش از همان واکنش های همیشگی از آنها بیرون بکشد.

چطور بدون حرف زدن یک سالن را می خندانند؟

در دنیای شان گوسفنده، هیچ کس لازم نیست جمله ای قابل فهم بگوید تا ما متوجه منظورش شویم. یک نگاه طولانی، بالا رفتن ابرو یا مکثی کوتاه پیش از خرابکاری، جای چند خط دیالوگ را می گیرد.

کار سختی است. در یک فیلم معمولی می شود سوءتفاهم را با حرف توضیح داد؛ اینجا همه چیز باید در حرکت بدن، فاصله شخصیت ها و ترتیب نشان دادن اطلاعات روشن شود.

شوخی کتاب «Home-Made Science» که با حذف چند حرف به «Mad Science» تبدیل می شود، نمونه خوبی از طنز بازیگوش فیلم است.

شوخی دیگری را ببینیم: بیتزر پیش از یک تعقیب و گریز، برای خودرو علامت مخصوص راننده مبتدی می گذارد. نکته خنده دار فقط خود علامت نیست؛ شناختی است که از وسواس بیتزر داریم.

اینجاست که هنر آردمن به کمدی صامت باستر کیتون نزدیک می شود؛ شخصیت ها به جای تعریف کردن لطیفه، گرفتار منطق مضحک موقعیت می شوند. فیلم البته هر بار به همین اندازه خلاق نیست.

وقتی تعقیب و گریزها پشت سر هم می آیند، بعضی شوخی ها بیشتر با شتاب اجرا می شوند تا غافلگیری. هر سقوط و برخوردی الزاماً خنده دار نیست؛ گاهی یک مکث درست از سه اتفاق پیاپی نتیجه بهتری می گیرد.

استاپ موشن؛ جزئیاتی که با عجله ساخته نشده اند

شاید تماشای عروسک های آردمن برایمان عادی شده باشد، اما کافی است به حرکت صورت شان یا تغییر حالت گوش های بیتزر دقت کنیم تا یادمان بیاید هر ثانیه چقدر کار می برد.

در تولید فیلم، حدود سی انیماتور با صحنه های کوچک و عروسک هایی کار کرده اند که حالاتشان فریم به فریم تنظیم می شود. این دقت برای خودنمایی فنی نیست؛ زمان بندی یک نگاه یا حرکت ناگهانی سر، اساس خنده را می سازد.

رنگ های پاییزی مزرعه و نورهای تیره شب به فضای هالووین هویت می دهند، بی آنکه محیط آشنای ماسی باتم غریبه شود.

شهر موسینگهام هم پر از جزئیاتی است که ممکن است بار اول از چشم دور بمانند؛ حتی نام آرایشگاه «Barber Black Sheep» خودش یک شوخی کوچک است. این همان امضای آردمن است: فیلم در گوشه تصویر هم مشغول شیطنت است.

موسیقی ناتالی هولت با سازهای زهی مضطرب و حال و هوای موسیقی ترسناک قدیمی، یک اتفاق بی خطر را برای چند لحظه بسیار جدی جلوه می دهد.

صداگذاری هم به اندازه تصویر مهم است. اینجا سکوت صرفاً نبودن صدا نیست؛ فرصتی است که تماشاگر خودش شوخی را کشف کند.

هالووین ترسناک است، مگر اینکه گوسفندها وارد شوند

فیلم از «فرانکنشتاین» و «روانی» تا سنت فیلم های هیولایی الهام می گیرد. اشاره به صحنه مشهور حمام در «روانی» وقتی بامزه می شود که ترس سینمایی در نهایت با رفتار بسیار معمولی یک گوسفند گره می خورد.

انگار کارگردان ابتدا از ما می خواهد آماده جیغ کشیدن شویم و بعد یادمان می آورد هنوز در مزرعه شان هستیم.

این تعادل برای مخاطب کودک مهم است. سایه ها، جمعیت وحشت زده و هیولای پشمالو می توانند کمی دلهره بسازند، اما فیلم اصراری ندارد این ترس به خشونت جدی تبدیل شود.

بزرگسالان ارجاعات را تشخیص می دهند و کودکان از سوءتفاهم ها و واکنش های جسمی می خندند. البته برخی اشاره های فرهنگی بریتانیایی شاید برای همه مخاطبان یکسان قابل فهم نباشد.

قسمت اول «Shaun the Sheep Movie» گوسفندان را به شهر برد و «Farmageddon» با موجودات فضایی و داستان علمی تخیلی بازی کرد. این قسمت هم با تغییر ژانر می کوشد فرمول آشنا را تازه کند.

اما برخلاف قسمت اول که جابه جایی از مزرعه به شهر خودش تجربه تازه ای بود، ماجراجویی جدید بیشتر بر لذت حضور دوباره در همین جهان تکیه دارد.

از اینجا به بعد داستان لو می رود

راز هیولا چندان پیچیده نیست: کشاورز محلول رشد کدو را به جای داروی مو استفاده کرده و حالا زیر انبوه موهایش شبیه پاگنده شده است. مردم شهر به جای شناختن او، تصمیم می گیرند موجود ناشناخته را تعقیب کنند.

دامپزشک هم که به کشاورز علاقه دارد، ابتدا نمی داند این موجود پشمالو همان مرد خجالتی است.

به نظرم این پیچش، بیش از آنکه قرار باشد ما را حیرت زده کند، درباره قضاوت از روی ظاهر شوخی می کند. رابطه او با دامپزشک هم از همین تناقض نیرو می گیرد.

با این حال، احساسات فیلم در لحظاتی مثل نگرانی بیتزر برای صاحبش بهتر از هر پیام مستقیمی عمل می کنند.

نقطه ضعف داستان همین است که پس از روشن شدن علت ماجرا، بیشتر انرژی اش صرف نجات کشاورز می شود؛ نه عمیق تر کردن رابطه ها. شلوغی تعقیب و گریزها سرگرم کننده است، اما تمام هشتاد دقیقه به یک اندازه تازه نمی ماند.

خوشبختانه فیلم آن قدر به آدم هایش علاقه دارد که پایان خوشش تحمیلی به نظر نرسد.

جمع بندی؛ گوسفندی که هنوز بلد است بخنداند

«شان گوسفنده: هیولای مزرعه ماسی باتم» بیش از آنکه با داستانی غافلگیرکننده موفق شود، با شخصیت های آشنا، شوخی های دقیق و هنر استاپ موشن سرپا می ماند.

Shaun the Sheep: The Beast of Mossy Bottom شاید از نظر جسارت روایی به پای بهترین ماجراجویی های آردمن نرسد و در بخش هایی به شوخی های تکراری تکیه کند، اما تبدیل کردن ترس هالووین به کمدی خانوادگی را خوب بلد است.

برای خانواده ها و دوستداران کمدی تصویری انتخاب جذابی است؛ فقط اگر کودک خردسال از هیولا و تعقیب و گریز می ترسد، بهتر است همراه بزرگ ترها تماشایش کند.

من از فیلمی با چنین ایده ساده ای انتظار کشف معنای زندگی ندارم. همین که با یک بطری اشتباهی و چند نگاه حساب شده بتواند داستان تعریف کند، کافی است.

تازه اگر به کشاورز باشد، احتمالاً در قسمت بعد هم راهی پیدا می کند که حتی کاشتن یک کدو تنبل را به بحران ملی تبدیل کند.

با واید شات همراه باشید!