فیلم به هر قیمتی (By Any Means) ایده ای دارد که از همان ابتدا آدم را کنجکاو میکند. یک مامور FBI باید برای پیدا کردن قاتلان یک فعال حقوق مدنی با یک آدمکش مافیایی همکاری کند.
یکی اعتقاد دارد بدون مدرک و رعایت قانون نمیشود کاری کرد، دیگری اگر جواب سوالش را نگیرد، سراغ مشت و تهدید میرود. چنین ترکیبی ظرفیت ساختن یک فیلم جنایی پرهیجان را دارد و در بعضی صحنه ها هم خوب جواب میدهد.
اما مشکل از جایی شروع میشود که برای پیش بردن پرونده، بیشتر از هوش مامور FBI به مشت های مارک والبرگ احتیاج پیدا میکنیم. از داستانی با این همه ظرفیت انتظار بیشتری داشتم.
یک مامور قانون و خلافکاری که کار خودش را بلد است
داستان در میسیسیپی دهه ۱۹۶۰ میگذرد. ورنون دامر با بازی جانکارلو اسپوزیتو، فعال حقوق مدنی است و برای ثبت نام رای دهندگان سیاه پوست تلاش میکند.
اعضای کو کلاکس کلان به خانه اش حمله میکنند و او جانش را از دست میدهد.
حالا وین استرایدر، مامور FBI با بازی یحیی عبدالمتین دوم، باید عاملان این جنایت را پیدا کند. شاهدان میترسند حرف بزنند و افراد بانفوذ مانع تحقیقات میشوند.
شروع فیلم را دوست دارم، چون بدون توضیحات طولانی مشخص میکند چرا این پرونده با یک قتل معمولی فرق دارد. ترس شاهدان و مقاومت افراد بانفوذ میتوانستند داستان جنایی پرکششی بسازند، اگر فیلم تا آخر از آنها استفاده میکرد.
اما FBI تصمیم میگیرد گرگوری اسکارپا، خلافکار مافیایی و خبرچین قدیمی، را به کمک استرایدر بفرستد. اسکارپا با بازی مارک والبرگ وقتش را برای گفتگو تلف نمیکند و خیلی زود سراغ تهدید میرود.
برخورد او با استرایدر در ابتدا جذاب است؛ یکی میخواهد قانون را رعایت کند و دیگری عملا قانون را مزاحم کارش میداند. اما فیلم بعد از مدتی این اختلاف را به فرمولی تکراری تبدیل میکند: تحقیقات گیر میکند، اسکارپا وارد میشود و با زور راه را باز میکند.
مارک والبرگ یا یحیی عبدالمتین؛ کدام یک بهتر است؟
یحیی عبدالمتین دوم به نظرم بازیگر موفق تر این دو نفر است. استرایدر نه اهل خودنمایی است و نه میخواهد با فریاد زدن قدرتش را ثابت کند. مردی جدی است که رفتار اسکارپا مدام او را در موقعیت دشواری قرار میدهد.
عبدالمتین در واکنش های کوتاه و نگاه هایش این نگرانی را خوب نشان میدهد. حتی سکوتش هم از نارضایتی او خبر میدهد.
مارک والبرگ در طرف مقابل انرژی بیشتری به فیلم میدهد. اسکارپا بی پرواست، زود عصبانی میشود و گاهی با رفتارش موقعیت های خنده داری میسازد. البته بازی والبرگ همیشه به دلم نمینشیند.
در بعضی صحنه ها آنقدر برای خشن نشان دادن شخصیت تلاش میکند که نتیجه بیشتر شبیه خلافکارهای اغراق شده فیلم های اکشن میشود.
اسکارپا لازم نیست در هر لحظه خطرناکی خودش را ثابت کند؛ گاهی سکوت ترسناک تر از داد و فریاد است.
رابطه دو شخصیت هم میتوانست بهتر از این پیش برود. انتظار داریم همکاری اجباری هر دو نفر را تغییر دهد. اما بیشتر این استرایدر است که باید کم کم رفتار اسکارپا را تحمل کند.
خود اسکارپا تقریبا همان آدم قبلی میماند و کمتر در موقعیتی قرار میگیرد که روشش شکست بخورد. اگر او هم مجبور میشد یک بار به فکر و صبر استرایدر تکیه کند، این رابطه معنای بیشتری پیدا میکرد.
فیلم اما باز سراغ خشونت میرود. این در حالی است که جذاب ترین لحظات همکاری آنها لزوما درگیری ها نیستند؛ همان لحظاتی که استرایدر مجبور میشود خشمش را فرو ببرد و اسکارپا با بی حوصلگی نگاهش میکند، برای شناخت هر دو نفر کافی است.
پرونده قتلی که به مشت های اسکارپا وابسته میشود
بزرگ ترین ایراد فیلم برایم نحوه پیش رفتن تحقیقات است. وقتی یک پرونده قتل محور داستان قرار میگیرد، انتظار دارم سرنخ ها کم کم کنار هم بنشینند و شخصیت ها برای فهمیدن حقیقت تلاش کنند.
نیازی به معمای پیچیده نیست؛ کافی است اطلاعات واقعا به سختی به دست بیایند. ترس شاهدان چنین انتظاری ایجاد میکند، اما فیلم مسیر ساده تری انتخاب میکند.
اسکارپا به سراغ یک مظنون میرود، تهدیدش میکند و اگر حرفی نشنود، خشونت بیشتری به خرج میدهد. کمی بعد هم سرنخی پیدا میشود و پرونده جلو میرود. این روش بار اول هیجان دارد، ولی تکرارش نه.
بعد از مدتی دیگر منتظر کشف یک نکته غیرمنتظره نیستیم؛ منتظریم ببینیم این بار چه کسی کتک میخورد. این ضعف برای یک فیلم جنایی کوچک نیست.
جذابیت چنین داستانی باید در این باشد که تماشاگر همراه ماموران حدس بزند، اشتباه کند و دوباره سرنخ ها را بررسی کند. اینجا فرصت چندانی برای چنین مشارکتی پیدا نمیشود.
از همه بدتر اینکه استرایدر گاهی در حاشیه قرار میگیرد. قرار است او مامور مسئول پرونده باشد، اما حضور اسکارپا آنقدر پررنگ میشود که انگار بدون این خلافکار هیچ تحقیقی پیش نمیرود.
فیلم باید پیامد این وابستگی را هم جدی بگیرد. وقتی خشونت تقریبا همیشه جواب میدهد، بحث میان این دو نفر درباره درست و غلط بودن روش ها کم کم بی اثر میشود.
اکشن خوب است، اما هر کتک کاری هیجان ندارد!
البته فیلم در صحنه های اکشن چیزهایی برای ارائه دارد. بعضی درگیری ها و بازجویی ها پرتنش هستند و خوب میتوانند احتمال خارج شدن اوضاع از کنترل را منتقل کنند.
طراحی لباس و فضای شهر مناسب است و تدوین هم ریتم را حفظ میکند. برای همین تماشایش خسته کننده نیست.
با این حال، خشن بودن با هیجان انگیز بودن فرق دارد. اگر بدانیم اسکارپا در هر موقعیتی میتواند کسی را بترساند و جواب بگیرد، دیگر خطر چندانی احساس نمیشود. برای تعلیق باید احتمال شکست هم وجود داشته باشد.
اینجا فیلم گاهی فقط میزان خشونت را بیشتر میکند و انتظار دارد هیجان هم بیشتر شود. اکشن خشن وقتی خوب است که به داستان کمک کند، نه اینکه هر بن بستی را با چند مشت حل کند.
تغییر لحن هم گاهی توی ذوق میزند. از یک طرف با قتل ورنون دامر و ترس مردم روبرو هستیم و از طرف دیگر رفتارهای اسکارپا قرار است خنده دار باشند. بعضی شوخی ها خوب کار میکنند، ولی بعضی دیگر با تلخی پرونده هماهنگ نیستند.
الگانس براتون میخواهد هم درام تاریخی بسازد و هم اکشن سرگرم کننده، ولی همیشه میان این دو تعادل ندارد.
شخصیت های فرعی و پایانی که میتوانست بهتر باشد
جانکارلو اسپوزیتو در نقش ورنون دامر با حضور محدودش تاثیر خوبی میگذارد. اما پس از مرگ این شخصیت، خانواده او فرصت زیادی برای حضور در داستان پیدا نمیکنند.
کاش فیلم بیشتر نشان میداد این قتل چه تاثیری روی خانواده دامر گذاشته است. نیکول بهاری در نقش آلیسون، همسر استرایدر، هم بازی مناسبی دارد، ولی رابطه این دو بیشتر در حد یادآوری خطرات کار استرایدر باقی میماند.
زندگی شخصی استرایدر میتوانست بهتر پرداخت شود.
در پایان، تحقیقات به عاملان حمله و سم باورز میرسد و داستان سرعت بیشتری میگیرد. با این حال، پیدا شدن قاتلان به تنهایی پایان رضایت بخشی نمیسازد.
استرایدر از اول تلاش میکرد اصولش را حفظ کند، اما در طول داستان بارها مجبور شد رفتار اسکارپا را تحمل کند. انتظار داشتم پایان روشن تر نشان دهد این همکاری چه چیزی را در او تغییر داده است.
اسکارپا میتواند به زندگی قبلی برگردد، اما خانواده قربانیان باید با پیامدها زندگی کنند.
فیلم از ماجرایی واقعی الهام گرفته، ولی همه اتفاقاتش مستند نیستند. وین استرایدر شخصیتی داستانی و ترکیبی است و درباره نقش واقعی اسکارپا در تحقیقات هم اختلاف نظر وجود دارد.
رسیدگی به قتل ورنون دامر در حقیقت سال ها طول کشید و سم باورز در سال ۱۹۹۸ محکوم شد. فیلم قرار نیست همه جزئیات را روایت کند، اما پایان بیشتر شبیه تمام شدن یک ماموریت اکشن است.
اگر چند دقیقه بیشتر به عواقب تصمیم های استرایدر اختصاص پیدا میکرد، این موفقیت ظاهری میتوانست هم شیرین باشد و هم کمی نگران کننده.
حرف آخر
به هر قیمتی فیلمی است که ایده اش را بیشتر از نتیجه نهایی دوست دارم. همکاری مامور FBI و آدمکش مافیایی ظرفیت داستانی پر از غافلگیری داشت. بازی خوب عبدالمتین، انرژی والبرگ و چند صحنه اکشن، فیلم را سرگرم کننده نگه میدارند.
اما تحقیقات جنایی به اندازه کافی جذاب نیستند و خشونت اسکارپا بیش از حد نقش راه حل تمام مشکلات را پیدا میکند. بازی گاهی اغراق شده والبرگ و شخصیت های فرعی کم پرداخت هم از کیفیت کار کم کرده اند.
اگر به فیلم های جنایی خشن علاقه دارید، احتمالا از بعضی قسمت های آن لذت میبرید. ولی اگر دنبال معمایی حساب شده هستید، انتظار زیادی نداشته باشید.
این فیلم بد نیست؛ فقط وقتی داستان چنین ظرفیت خوبی دارد، حیف است بیشتر جذابیتش به این وابسته باشد که مارک والبرگ نفر بعدی را چطور کتک میزند.
با وایدشات همراه باشید!
WIDESHOT CONVERSATION
گفت و گو درباره این مقاله
دیدگاه های دقیق و محترمانه، گفت و گو را ارزشمندتر می کنند.با حساب کاربری خود وارد شوید تا نظرتان را برای تحریریه و دیگر خوانندگان بنویسید.
هنوز نظری منتشر نشده است
اولین نفری باشید که درباره این مقاله گفت و گو را آغاز می کند.