چرا «مردان ایکس: روزهای گذشته آینده» هنوز از بهترین فیلم های ابرقهرمانی است؟

معمولا وقتی بحث بهترین فیلم های ابرقهرمانی پیش می آید، اسم هایی مثل «شوالیه تاریکی»، «لوگان» یا «انتقام جویان: جنگ ابدیت» زودتر از بقیه شنیده میشوند.

اما در میان این آثار، یک فیلم از مجموعه مردان ایکس هم هست که هر بار تماشایش یادآوری میکند ژانر ابرقهرمانی چقدر میتواند قصه گوی خوبی باشد: «مردان ایکس: روزهای گذشته آینده» (X-Men: Days of Future Past).

جیمز مک آووی، بازیگر پروفسور چارلز اگزاویر، به تازگی در پادکست Happy Sad Confused درباره فیلم های محبوبش در این ژانر صحبت کرده است.

او در کنار تحسین «شوالیه تاریکی» و «جنگ ابدیت»، از «روزهای گذشته آینده» هم نام برد؛ البته با این شوخی که تعریفش فقط به خاطر حضور خودش در فیلم نیست.

به نظرم برای موافقت با او لازم نیست طرفدار سرسخت مردان ایکس باشیم. کافی است ببینیم این فیلم با شخصیت های فراوان و داستانی پیچیده چه کار متفاوتی انجام میدهد.

فیلمی درباره نجات آینده که از آدم های شکسته شروع میشود

در ظاهر، قصه کاملا آشناست: آینده به کابوسی برای جهش یافته ها تبدیل شده و ربات های سنتینل تقریبا هر کسی را که در برابرشان ایستاده از میان برده اند. آخرین بازمانده ها چاره ای جز دست بردن در گذشته ندارند.

به همین دلیل، ذهن ولورین را به سال ۱۹۷۳ میفرستند تا جلوی رخدادی را بگیرد که راه را برای این فاجعه باز کرده است.

این ایده میتوانست تنها بهانه ای برای سفر در زمان، چند صحنه اکشن و دیدار دوباره چهره های محبوب مجموعه باشد.

اتفاق جالب این است که فیلم خیلی زود اهمیتش را از یک ماموریت نجات جهان به مسئله ای شخصی تر منتقل میکند: چارلز اگزاویر جوان دیگر آن معلم امیدوار و مطمئن گذشته نیست.

او بعد از شکست های عاطفی و سیاسی، از توانایی های خودش فاصله گرفته و حتی امید چندانی به تغییر اوضاع ندارد.

در بسیاری از فیلم های ابرقهرمانی، قهرمان باید قدرت بیشتری پیدا کند تا دشمن بزرگ تری را شکست بدهد. اینجا مسیر تقریبا برعکس است. چارلز پیش از آنکه بتواند به دیگران کمک کند، باید دوباره دلیلی برای کمک کردن پیدا کند.

همین انتخاب، تهدید عظیم آینده را به چیزی قابل لمس تبدیل میکند. مسئله دیگر فقط بقای جهش یافته ها نیست؛ مسئله این است که آیا انسانی ناامید میتواند دوباره به دیگران اعتماد کند؟

وقتی ولورین مجبور میشود نقش معلم را بازی کند

یکی از هوشمندانه ترین تصمیم های فیلم، جابه جا کردن رابطه آشنای ولورین و پروفسور ایکس است. سال ها چارلز برای لوگان نقش راهنما را داشت؛ مردی آرام که در میان خشم و سردرگمی، راه دیگری پیش پای او میگذاشت.

این بار لوگان است که باید به نسخه جوان همان مرد یادآوری کند هنوز برای چه چیزی ارزش جنگیدن وجود دارد.

هیو جکمن و جیمز مک آووی این تغییر را باورپذیر میکنند. ولورین قرار نیست ناگهان به یک استاد صبور تبدیل شود. او همچنان تندخو و بی حوصله است و دقیقا همین ناهماهنگی لحظات رابطه شان را جذاب میکند.

از طرف دیگر، مک آووی اجازه میدهد چارلز آسیب پذیر و حتی گاهی خودخواه باشد؛ ویژگی هایی که تصویر شناخته شده پروفسور خردمند را انسانی تر میکنند.

نقطه عاطفی مهم فیلم، روبه رو شدن دو نسخه چارلز است؛ یکی در ابتدای مسیری تاریک و دیگری در انتهای سال هایی پر از تجربه.

این دیدار به جای آنکه صرفا یک لحظه غافلگیرکننده برای طرفداران باشد، به حرف اصلی داستان جان میدهد: آدمی که امروز راهش را گم کرده، لزوما قرار نیست برای همیشه همان آدم بماند.

یک کراس اور که زیر وزن شخصیت هایش له نمیشود

«روزهای گذشته آینده» دو نسل بازیگران مردان ایکس را کنار هم قرار میدهد؛ از پاتریک استوارت و ایان مک کلن تا مک آووی و مایکل فاسبندر. چنین ترکیبی روی کاغذ وسوسه انگیز است، اما همیشه هم نتیجه خوبی ندارد.

وقتی فیلمساز اصرار میکند به همه چهره ها سهم مساوی بدهد، داستان معمولا به مجموعه ای از حضورهای کوتاه و بی ارتباط تبدیل میشود.

اینجا با وجود رفت و آمد میان دهه ۱۹۷۰ و آینده و حضور تعداد زیادی شخصیت، هدف اصلی هیچ وقت گم نمیشود. فیلم فقط چند نفر را در مرکز تصمیم های سرنوشت ساز قرار میدهد و باقی قهرمانان را در خدمت بالا بردن تنش داستان نگه میدارد.

سکانس مشهور کوییک سیلور هم نمونه خوبی از همین تعادل است: نمایشی خلاقانه و سرگرم کننده که در عین حال کار مشخصی در پیشبرد ماجرا دارد.

نکته دیگر این است که فیلم برخلاف بسیاری از آثار چندجهانی سال های بعد، برای توضیح جهان های موازی و نسخه های بی شمار شخصیت ها وقت صرف نمیکند.

ما با یک تاریخ روبه رو هستیم که ممکن است عوض شود. قوانین روایت به اندازه کافی روشن اند تا تماشاگر به جای حساب و کتاب کردن درباره خط های زمانی، نگران انتخاب شخصیت ها باشد.

بزرگ ترین نبرد فیلم، نبرد بر سر یک انتخاب است

در قلب مجموعه مردان ایکس همیشه یک اختلاف نظر وجود داشته است: آیا میشود با کسانی که از جهش یافته ها میترسند به صلح رسید، یا تنها راه، پاسخ دادن به خشونت با خشونت است؟

رابطه چارلز و مگنیتو شکل انسانی همین کشمکش است. «روزهای گذشته آینده» این تضاد را فقط در دیالوگ ها نگه نمیدارد و آن را به تصمیم های ریون یا همان میستیک پیوند میزند.

به همین دلیل نتیجه ماموریت، صرفا به شکست دادن یک دشمن قوی بستگی ندارد. سرنوشت آینده به این وابسته است که آیا فردی خشمگین میتواند پیش از انجام کاری برگشت ناپذیر، راه دیگری انتخاب کند یا نه.

این نگاه به خوبی با مضمون قدیمی مردان ایکس درباره ترس، تبعیض و امکان همزیستی جور درمی آید و باعث میشود پایان فیلم، فراتر از یک پیروزی معمول ابرقهرمانی احساس شود.

پس آیا جیمز مک آووی حق دارد؟

بله، دست کم دلایل محکمی برای موافقت با او وجود دارد. «مردان ایکس: روزهای گذشته آینده» بی نقص نیست. بعضی گره های زمانی مجموعه را پیچیده تر میکند و برای کسی که فیلم های قبلی را ندیده، تمام اشاره هایش به یک اندازه اثرگذار نیست.

با این حال، کمتر فیلمی در این ژانر توانسته شخصیت پردازی، اکشن، حس نوستالژی و یک پایان امیدوارکننده را تا این اندازه کنار هم نگه دارد.

شاید اهمیت فیلم امروز حتی روشن تر باشد. بعد از موجی از آثار ابرقهرمانی که گاهی حضور مهمان های مشهور را با قصه پردازی اشتباه میگیرند، بازگشت به فیلم سال ۲۰۱۴ یادمان می آورد یک کراس اور موفق پیش از هر چیز باید درباره آدم ها باشد.

اگر میان دو نسل پروفسور ایکس و آن تصمیم سخت میستیک چیزی برای اهمیت دادن وجود نداشت، هیچ تعداد بازیگر آشنایی نمیتوانست این داستان را نجات دهد.

برای همین، وقتی مک آووی از این فیلم به عنوان یکی از بهترین های ژانر دفاع میکند، حرفش فقط تعریف یک بازیگر از کارنامه خودش نیست.

«روزهای گذشته آینده» هنوز نمونه ای است از اینکه حتی برای تغییر سرنوشت یک دنیا هم بهتر است اول سراغ قلب شخصیت ها برویم.

با وایدشات همراه باشید!