فیلم‌های ایرانی در جشنواره‌های خارجی ۲۰۲۶؛ حضور سینمای ایران در جهان

فیلم‌های ایرانی در جشنواره‌های خارجی ۲۰۲۶ حضوری متنوع‌تر از آنچه یک فهرست ساده نشان می‌دهد داشته‌اند. بعضی از این آثار در ایران تولید شده‌اند، برخی محصول مشترک ایران و کشورهای دیگرند و گروهی نیز به فیلمسازان ایرانی مهاجری تعلق دارند که فیلم‌هایشان را خارج از ایران ساخته‌اند.

بنابراین برای بررسی حضور سینمای ایران در جشنواره‌های جهانی ۲۰۲۶ باید میان «فیلم ایرانی» و «فیلم ساخته‌شده توسط یک سینماگر ایرانی» تفاوت گذاشت. نتیجه چنین تفکیکی، تصویری گسترده از سینمای امروز ایران است؛ سینمایی متشکل از فیلم‌های بلند داستانی، مستند، آثار کوتاه و تجربه‌هایی که در مرز میان تولید داخلی و بین‌المللی حرکت می‌کنند.

به‌روزرسانی‌شده تا ۱۹ ژوئیه ۲۰۲۶ | ۲۸ تیر ۱۴۰۵

جدول خلاصه فیلم‌های ایرانی در جشنواره‌های خارجی ۲۰۲۶

فهرست فیلم‌های ایرانی در جشنواره‌های خارجی ۲۰۲۶

موفقیت «خانه دوست اینجاست» در جشنواره ساندنس

یکی از نخستین موفقیت‌های مهم سال به خانه دوست اینجاست (The Friend’s House Is Here) ساخته حسین کشاورز و مریم عطایی تعلق داشت. این تولید مشترک آمریکا و ایران با نخستین نمایش جهانی خود وارد مسابقه درام آمریکا در جشنواره ساندنس شد.

فیلم در فضای زیرزمینی هنر تهران می‌گذرد و دو زن جوان را دنبال می‌کند که در میان محدودیت‌های اجتماعی، جهانی مبتنی بر خلاقیت، آزادی و دوستی ساخته‌اند. گروه بازیگران فیلم شامل مهشاد بهرام، هانا مانا، فرزاد کارن و زهره پیرنیا، جایزه ویژه هیئت داوران برای گروه بازیگران را دریافت کردند.

جزئیات این موفقیت در فهرست رسمی برندگان جشنواره ساندنس ۲۰۲۶ منتشر شده است. اهمیت این جایزه در آن است که فیلم با وجود روایت کاملاً ایرانی خود، در بخش سینمای درام آمریکا رقابت می‌کرد؛ نمونه‌ای روشن از تغییر مرزهای تولید و هویت در سینمای معاصر ایران.

حضور سینمای ایران در جشنواره روتردام ۲۰۲۶

روتردام یکی از پررنگ‌ترین مقصدها برای آثار مرتبط با ایران در نیمه نخست سال بود. زهرمارگیرها و زن بیچاره (Snake Milkers and the Miserable Lady) ساخته وحید الوندی‌فر، تولید مشترک ایران و سوئد، نخستین نمایش جهانی خود را در بخش Harbour تجربه کرد.

فیلم از داستان مردی آغاز می‌شود که هنگام کار برای اداره تولید پادزهر می‌میرد، اما دوباره زنده می‌شود و دیگر حاضر نیست به زندگی گذشته خود بازگردد. الوندی‌فر این موقعیت عجیب را به یک کمدی سیاه جاده‌ای درباره شرایط زندگی در ایران تبدیل کرده است.

جنس آب (Sense of Water) ساخته محمد رسول‌اف نیز با تولید مشترک ایران و آلمان در روتردام به نمایش درآمد. این فیلم ۳۹ دقیقه‌ای درباره نویسنده‌ای مهاجر است که پس از ترک ایران، رابطه خود را با زبان مادری از دست داده و برای بازیابی توانایی نوشتن تلاش می‌کند.

فیلم بلند ولفگانگ (WOLFGANG) ساخته Filmsaaz، تولید مشترک ایران، فرانسه و سوئیس، در بخش Bright Future حضور داشت. این اثر تجربی با پیوندزدن زندگی موتسارت جوان به تجربه یک هنرمند ایرانی در تبعید، درباره سوگ، سانسور، مهاجرت و هویت هنری صحبت می‌کند.

مجموعه فیلم‌های روتردام نشان می‌داد که سینمای ایران در جشنواره‌های بین‌المللی تنها از داخل مرزهای کشور تغذیه نمی‌شود؛ مهاجرت، تبعید و تولید مشترک اکنون بخشی جدایی‌ناپذیر از این جریان هستند.

فیلم‌های ایرانی جشنواره برلین ۲۰۲۶

در میان فیلم‌های ایرانی جشنواره برلین ۲۰۲۶، رویا (Roya) ساخته مهناز محمدی یکی از آثار شاخص بود. این تولید مشترک آلمان، لوکزامبورگ، جمهوری چک و ایران در بخش Panorama و با نخستین نمایش جهانی حضور یافت.

شخصیت اصلی فیلم، آموزگاری زندانی در اوین است که باید میان اعتراف اجباری مقابل دوربین یا ادامه حبس در یک سلول کوچک انتخاب کند. فیلم از این موقعیت برای بررسی فشار روانی، مقاومت فردی و نسبت میان دوربین و قدرت استفاده می‌کند.

آخر هفته سزارین (Cesarean Weekend) ساخته محمد شیروانی نیز به‌عنوان تولید ایران در بخش Forum نمایش داده شد. داستان در ویلایی در شمال ایران می‌گذرد؛ جایی که گردهمایی چند دوست، به بستری برای آشکارشدن اختلاف‌های عاطفی، مسئله بارداری، مردانگی و فاصله میان نسل‌ها تبدیل می‌شود.

در بخش Forum Expanded نیز فیلم کوتاه میوه‌های ناامیدی (Fruits of Despair) ساخته نیما نساج حضور داشت؛ اثری که تأثیر جنگ و بحران را بر زندگی شخصی، حافظه و فرایند خلق هنری بررسی می‌کند.

فیلم‌های ایرانی جشنواره کن ۲۰۲۶

مهم‌ترین نام ایرانی حاضر در مسابقه اصلی کن، اصغر فرهادی با فیلم روایت‌های موازی (Parallel Tales) بود. این فیلم محصول فرانسه، بلژیک و ایتالیاست و از نظر کشور تولید نباید فیلم ایرانی محسوب شود؛ اما حضور آن بخشی مهم از حضور جهانی فیلمسازان ایرانی در سال ۲۰۲۶ بود.

داستان درباره نویسنده‌ای به نام سیلوی است که برای یافتن ایده رمان جدیدش، زندگی همسایه‌های روبه‌رویی را زیر نظر می‌گیرد. ورود جوانی به نام آدام، مرز میان واقعیت و داستان خیالی او را به‌هم می‌ریزد.

اطلاعات عوامل، بازیگران و وضعیت فیلم در مسابقه اصلی در صفحه رسمی «روایت‌های موازی» در جشنواره کن ثبت شده است.

برای مرور سابقه جشنواره‌ای این کارگردان می‌توانید مطلب تقدیر از اصغر فرهادی در جشنواره سارایوو را نیز بخوانید.

مهم‌ترین جایزه مرتبط با ایران در کن به تمرین‌هایی برای یک انقلاب (Rehearsals for a Revolution)، نخستین فیلم بلند پگاه آهنگرانی، رسید. این مستند محصول جمهوری چک و اسپانیا در بخش نمایش‌های ویژه حضور داشت و با ترکیب فیلم‌های خانوادگی، تصاویر اعتراضات، اسناد مطبوعاتی و صداهای ضبط‌شده، چند دهه از تاریخ معاصر ایران را مرور می‌کرد.

این فیلم در پایان جشنواره برنده جایزه چشم طلایی بهترین مستند شد؛ موفقیتی که در گزارش رسمی جشنواره کن درباره برگزیدگان دوره هفتادونهم نیز تأیید شده است.

فیلم کوتاه زمین بازی (Playground) ساخته امیرحسین شجاعی و تهیه‌کنندگی سعید روستایی نیز در برنامه ویژه Cannes Classics نمایش داده شد. این تولید مشترک ایران و فرانسه درباره پدری است که پس از رهاکردن دخترش در زمین بازی پشیمان می‌شود، اما هنگام بازگشت با کودکی شبیه او روبه‌رو می‌شود که پدرش را نمی‌شناسد. این حضور مربوط به مسابقه فیلم کوتاه کن نبود و باید آن را نمایش ویژه Cannes Classics دانست.

حضور فیلم‌های ایرانی در ترایبکا و لوکارنو

مستند ردپاهای محوشونده (Vanishing Tracks) ساخته حامد ذوالفقاری در بخش Viewpoints جشنواره ترایبکا و با نخستین نمایش در آمریکا حضور یافت. این فیلم محصول مشترک فرانسه، ایران، نروژ، کره جنوبی و قطر است.

فیلم زندگی خانواده‌ای عشایری در حوالی شیراز را دنبال می‌کند که هم‌زمان با جست‌وجوی گوسفندان گمشده خود، با گسترش شهر و بی‌علاقگی نسل جوان به ادامه زندگی سنتی روبه‌رو می‌شوند. تقابل سنت و مدرنیته، زندگی روستایی و شهری و رابطه والدین و فرزندان، محورهای اصلی این مستند هستند.

جشنواره لوکارنو در زمان نگارش مقاله هنوز برگزار نشده است. بنابراین آثار اعلام‌شده تنها در مرحله انتخاب رسمی قرار دارند و هنوز نتیجه‌ای برای آن‌ها ثبت نشده است.

فیلم کوتاه یک روز شیرین (A Sweet Day) ساخته امید عبداللهی، محصول ایران، در مسابقه بین‌المللی فیلم کوتاه انتخاب شده است. عاشقتم (Ãsheghetam) ساخته Filmsaaz و فیلم بنی خشنودی نیز در برنامه فیلم‌های کوتاه لوکارنو قرار گرفته‌اند.

حضور جشنواره‌ای سینمای ایران در سال ۲۰۲۶ چه معنایی دارد؟

بررسی فیلم‌های ایرانی در جشنواره‌های خارجی ۲۰۲۶ سه روند مهم را آشکار می‌کند. نخست، تولید مشترک بین‌المللی دیگر یک استثنا نیست. بسیاری از آثار مهم سال با سرمایه، شرکت‌های تولیدی یا عوامل چند کشور ساخته شده‌اند؛ مسیری که امکان تولید و پخش گسترده‌تر را فراهم می‌کند، اما تعریف ملیت فیلم را نیز پیچیده‌تر می‌سازد.

روند دوم، جایگاه پررنگ فیلم کوتاه و مستند است. موفقیت مستند پگاه آهنگرانی در کن، نمایش مستند حامد ذوالفقاری در ترایبکا و انتخاب چند فیلم کوتاه برای لوکارنو نشان می‌دهد حضور جهانی سینمای ایران فقط به فیلم بلند داستانی وابسته نیست.

موضوعاتی مانند مهاجرت، زنان، حافظه تاریخی، محدودیت اجتماعی، جنگ، اختلاف نسل‌ها و زندگی روزمره نیز در بسیاری از آثار تکرار می‌شوند. بااین‌حال، شکل پرداخت آن‌ها یکسان نیست؛ از کمدی سیاه وحید الوندی‌فر تا روایت آرشیوی پگاه آهنگرانی و مستند روستایی حامد ذوالفقاری، هر فیلم از زاویه متفاوتی به تجربه ایرانی نزدیک می‌شود.

بعضی از این آثار ممکن است در ادامه فصل جوایز نیز مورد توجه قرار بگیرند؛ موضوعی که در مطلب پیش‌بینی اسکار بهترین فیلم ۲۰۲۷ بیشتر بررسی شده است.

جمع‌بندی

فیلم‌های ایرانی در جشنواره‌های خارجی ۲۰۲۶ تصویری چندلایه از سینمای امروز ایران ارائه می‌کنند. بخشی از این آثار در داخل کشور ساخته شده‌اند، گروهی به تولیدات مشترک وابسته‌اند و تعدادی نیز حاصل فعالیت فیلمسازان ایرانی در مهاجرت هستند.

از جایزه گروه بازیگران «خانه دوست اینجاست» در ساندنس تا چشم طلایی «تمرین‌هایی برای یک انقلاب» در کن، افتخارات سینمای ایران در سال ۲۰۲۶ نشان می‌دهند که حضور بین‌المللی آن دیگر به چند کارگردان شناخته‌شده یا تنها یک قالب سینمایی محدود نیست.

این مقاله پس از اعلام فهرست کامل جشنواره‌های نیمه دوم سال، از جمله ونیز و تورنتو، به‌روزرسانی خواهد شد. برای دنبال‌کردن دیگر آثار مهم سال نیز می‌توانید تقویم اکران فیلم‌های ۲۰۲۶ را ببینید.

سؤالات متداول

مهم‌ترین فیلم‌های ایرانی در جشنواره‌های خارجی ۲۰۲۶ کدام‌اند؟

«خانه دوست اینجاست»، «زهرمارگیرها و زن بیچاره»، «رویا»، «آخر هفته سزارین»، «تمرین‌هایی برای یک انقلاب»، «زمین بازی» و «ردپاهای محوشونده» از مهم‌ترین آثار ایرانی یا مرتبط با فیلمسازان ایرانی در جشنواره‌های سال ۲۰۲۶ هستند.

کدام فیلم مرتبط با ایران در جشنواره کن ۲۰۲۶ جایزه گرفت؟

مستند «تمرین‌هایی برای یک انقلاب» ساخته پگاه آهنگرانی، محصول جمهوری چک و اسپانیا، جایزه چشم طلایی بهترین مستند جشنواره کن ۲۰۲۶ را دریافت کرد.

فیلم اصغر فرهادی در کن ۲۰۲۶ چه بود؟

«روایت‌های موازی» ساخته اصغر فرهادی در بخش مسابقه اصلی جشنواره کن ۲۰۲۶ نمایش داده شد. این فیلم محصول فرانسه، بلژیک و ایتالیاست و تولید ایران محسوب نمی‌شود.

کدام فیلم ایرانی در جشنواره ساندنس ۲۰۲۶ جایزه گرفت؟

«خانه دوست اینجاست» ساخته حسین کشاورز و مریم عطایی، تولید مشترک آمریکا و ایران، جایزه ویژه هیئت داوران برای گروه بازیگران را دریافت کرد.

منابع

• وب‌سایت رسمی جشنواره فیلم ساندنس
• آرشیو رسمی جشنواره بین‌المللی فیلم روتردام
• برنامه رسمی جشنواره بین‌المللی فیلم برلین
• انتخاب رسمی و گزارش برندگان جشنواره کن
• برنامه رسمی جشنواره ترایبکا
• برنامه رسمی جشنواره فیلم لوکارنو